Llwybr Elidir (Sgwd Gwladus)



Manylion pwysig
Hyd: Tua 2½ milltir

Amser: 1–2 awr 
Dechrau a gorffen: Pontneddfechan, ar y B4242 ryw filltir i’r gogledd ddwyrain o Lyn-nedd
Cyfeirnod map OS: SO 900076 
Map OS: Explorer OL12 (cyfres 1:25 000)
Cyfleusterau: Maes parcio Pont melin - fach, toiledau, bwyd mewn tafarnau lleol     

 




Llwybr Sain Ffosilau a Brics Tân

Mae’r llwybr sain canlynol yn cyd-fynd â’r daith gerdded ac yn mynd â chi ar hyd llwybr gwastad bron o Bontneddfechan i raeadr hyfryd Sgŵd Gwladus - Rhaeadr y Foneddiges. Mae’r llwybr troed yn cynnig arwyneb llyfn a di-dor i stop saith. Wedyn, mae cyfres o stepiau i’w dringo a 2 bont bren a chamfeydd i’w croesi. Ar ôl y bont gyntaf, mae’r llwybr yn anwastad ac yn eithaf mwdlyd yn aml.
 
Gallwch ddewis gwrando ar y traciau sain yn unigol neu lawrlwytho’r llwybr sain cyfan (8.84 MB).  
Lawrlwytho map a chyfarwyddiadau 

Mae Pontneddfechan ym mhen gogleddol Cwm Nedd. Yng Nglyn-nedd, dilynwch yr arwyddion ar y B4242 am Bontneddfechan. Bydd Canolfan Ymwelwyr y rhaeadrau ar y dde i chi, gyferbyn â’r Angle Inn bron.
 
Trac 1 - (1.4MB)     Lawrlwytho / Gwrando
Mae’r bandiau o galchfaen sydd i’w gweld ar hyd ymyl deheuol Bannau Brycheiniog wedi creu tirlun gwahanol iawn i’r Hen Dywodfaen Coch sy’n nodweddu’r rhan fwyaf o’r Parc Cenedlaethol. Yn lle’r tir agored bryniog a’r awyr eang mae tirlun  garw a holltau o geunentydd coediog dyfnion, ogofau a llawer iawn o raeadrau. Does unman yng Nghymru â chymaint o gyfoeth ac amrywiaeth o raeadrau mewn ardal mor fechan.
 
Croeswch y ffordd a mynd rownd ochr dde’r Angel Inn, tuag at giât. Ewch drwy’r giât mochyn ac ar hyd y trac am ryw 20m i Graig Ffarwel ar y chwith i chi.
 
 
Trac 2 – Craig Ffarwel (1.04MB)     Lawrlwytho / Gwrando
Band o dywodfaen trwchus yw hwn ond mae’r enw lleol yn dweud llawer mwy wrthych chi. Arferai’r glowyr ddefnyddio’r enw yma gan eu bod yn gwybod mai dyma sylfaen creigiau glo De Cymru. Pan oeddent yn cyrraedd y tywodfaen hwn, roedd yn amser rhoi eu harfau i gadw a ffarwelio ag unrhyw weithgarwch mwyngloddio.
 
Ewch yn eich blaen am ryw 100m ar hyd y llwybr nes cyrraedd giât bren. Wedyn dilynwch y llwybr ar y dde i chi sy’n dyblu’n ôl arno’i hun ac ewch i lawr at y graig ddu wrth ymyl y dŵr, sy’n cynnwys tystiolaeth o ffosilau.                                              
 
Trac 3 - Ffosilau (1.27MB)     Lawrlwytho / Gwrando
315 miliwn o flynyddoedd yn ôl, roedd De Cymru wedi’i orchuddio gan fôr mwdlyd. Chwiliwch am dystiolaeth o hyn yn y ffosilau bychain troellog, sef gweddillion yr anifeiliaid a oedd yn byw yn y môr, yn y graig ddu ar lan y dŵr.               
 
Ewch yn ôl yr un ffordd i fyny at y prif lwybr ac ewch yn eich blaen gan gadw’r afon ar y dde i chi. Mewn 150m, dilynwch yr afon rownd cornel i’r dde. Fe welwch chi giât fetel ar y llwybr o’ch blaen. Cadwch lygad am y llinell o gerrig ar y llwybr sydd â thyllau wedi’u drilio ynddynt. Dyma weddillion yr hen dramffordd.

Trac 4 - Tramffordd (1.16MB) Lawrlwytho / Gwrando 
Roedd y cerrig ar y llwybr sydd â thyllau wedi’u drilio ynddynt yn gweithio fel sliperi ar gyfer tramffordd i ferlod a oedd yn weithredol drwy gydol yr 19eg ganrif bron, gan gludo silica o’r mwynglawdd i fyny’r afon er mwyn ei weithgynhyrchu’n frics tân.
 
Ewch yn eich blaen drwy’r giât o’ch blaen at adfail y felin ŷd ar y chwith i chi, sydd wedi cael ei ffensio.

Trac 5 – Melin Ŷd (1.26MB)     Lawrlwytho / Gwrando
Mae’r felin hon sy’n adfail yn dyddio o’r 14eg ganrif a defnyddiai bŵer dŵr i falu’r ŷd.                            


Ewch yn eich blaen ar hyd y llwybr ac ar ôl ychydig funudau, ewch drwy’r giât sydd ag ystol wrth ei hochr. Ychydig fetrau ymhellach, sef y twll yn y graig sydd wedi’i ffensio ar y chwith i chi, mae mynedfa’r mwynglawdd silica.
 
Trac 6 – Mwynglawdd Silica (1.14MB)     Lawrlwytho / Gwrando
Defnyddid y silica pur yn y fan yma i wneud brics tân a oedd yn leinio’r ffwrneisi toddi metel yn ystod y Chwyldro Diwydiannol. Roedd ‘brics silica Dinas’ yn gynnyrch uchel ei barch ac roedd galw mawr amdanynt nid yn unig yn lleol, ond ym mhob cwr o’r byd.
 
Dilynwch y llwybr wrth iddo droi i’r dde i goetiroedd gwerni ger y byrddau picnic.
 
Trac 7 – Coetiroedd Gwerni (1.17MB)     Lawrlwytho / Gwrando
Mae’r tir llaith a chorsiog yn y fan yma’n amgylchedd delfrydol i goed gwerni. Defnyddid eu coed i wneud clocsiau a hefyd fel ffynhonnell o siarcol ar gyfer y gwaith powdwr gwn ar Afon Mellte yn y cwm nesaf i’r dwyrain.            
 
Ewch yn eich blaen ar hyd y llwybr ac i fyny’r stepiau ble mae afonydd Nedd Fechan a Phyrddin yn cyfarfod a ble gallwch weld dwy bont.
 
Trac 8 – Dwy afon yn cyfarfod (962KB)     Lawrlwytho / Gwrando
Mae afonydd Nedd Fechan a Phyrddin yn cyfarfod yma. Nid yw Sgŵd Gwladus, terfyn y daith gerdded yma, ymhell i fyny’r afon ar afon Pyrddin. Os nad ydych wedi cael digon ar raeadrau, mae posib dilyn llwybr arall i fyny afon Nedd Fechan, a fydd yn eich arwain at dair rhaeadr arall. Ond cofiwch, mae’r llwybr hwn, yn wahanol i’r daith at Sgŵd Gwladus, yn serth ac anwastad.    
 
Croeswch dros y bont gyntaf, trowch i’r chwith ac ewch ar hyd afon Pyrddin tuag at Sgŵd Gwladus, fel mae’r arwydd gwyrdd yn cyfeirio.  
 
Trac 9 - Sgŵd Gwladus (1.33MB)     Lawrlwytho / Gwrando
Ffurfiwyd y rhaeadr hyfryd yma, sy’n 10m o uchder ac wedi’i lleoli mewn amffitheatr gysgodol, pan erydodd y cerrig llaid meddalach, neu’r siâl, yn llawer cynt na’r tywodfaen caletach a chryfach wrth i gerrynt gwyllt dŵr tawdd yr Oes Iâ ddiwethaf gerfio ceunentydd yr ardal.           
 
Ar ôl ymweld â’r rhaeadr, ewch yn ôl at ble mae’r ddwy afon yn ymuno. Oddi yma, croeswch y bont arall dros Nedd Fechan a cherddwch at fynedfa’r mwynglawdd (peidiwch â mynd i mewn!) ryw 25m i lawr yr afon.

Trac 10 – Mwynglawdd Lefel Brawf (1.27MB)     Lawrlwytho / Gwrando
Mwynglawdd lleol arall a ddefnyddid ar gyfer cloddio am silica.
 
Ewch yn ôl yr un ffordd i Bontneddfechan.

Rydym yn gwerthfawrogi eich adborth! Cofiwch roi gwybod i ni beth yw eich barn am y llwybrau sain yma drwy ddefnyddio’r ffurflen adborth ar-lein. Diolch yn fawr!




Cynhyrchwyd y llwybrau sain ar gyfer Awdurdod Parc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog gan www.audiotrails.co.uk. Mae APCBB wedi gwneud pob ymdrech resymol wrth baratoi’r llwybr hwn ond ni all warantu manwl gywirdeb y wybodaeth ynddo. Cyfarwyddyd yn unig yw’r llwybr a awgrymir yma ac nid yw’n cyfateb i gyngor neu argymhelliad. Nid yw APCBB yn rhoi unrhyw warant, boed wedi’i fynegi neu ei awgrymu, ynghylch argaeledd, addasrwydd neu ddiogelwch y llwybr a ddisgrifir. Yr unigolyn sy’n gyfrifol am bob risg wrth ddilyn y llwybr hwn. Ceidw APCBB yr hawl i addasu cynnwys y llwybr ar unrhyw adeg heb roi rhybudd ymlaen llaw.