O DREF CRUGHYWEL I FYNYDD CRUG HYWEL

O dref wledig i fryngaer o’r Oes Haearn.

 
Mae’r daith egnïol yma’n gwneud i’ch calon chi guro’n gyflym mewn mwy nag un ffordd. Mae’r allt fer, serth o 380m yn drawiadol iawn, yn union fel y golygfeydd ar draws dyffryn Wysg a Bannau Brycheiniog o’r copa.                  
 


Manylion pwysig

Hyd: 4½ milltir (7km)
Amser: Tua 3 awr 
Dechrau a gorffen: Y Ganolfan Adnoddau a Gwybodaeth (CRiC) yng nghanol y dref
Cyfeirnod Map OS: SO 218184
Map OS: Explorer OL13 (cyfres 1:25 000)
Cyfleusterau: Gwybodaeth i ymwelwyr, toiledau, digon o siopau, tafarndai a maes parcio yng Nghrughywel
 

Ar hyd y daith

Crughywel
Fe fyddwch chi eisiau treulio peth amser yn mwynhau’r dref wledig fechan hyfryd yma. Mae llawer i’w weld - adfail castell Normanaidd mewn parc tawel braf, pont 13 bwa ar draws afon Wysg yn dyddio’n ôl i’r 16eg ganrif, Eglwys Sant Edmwnd o’r 14eg ganrif (sylwer ar y tu mewn godidog), Neuadd y Farchnad ac enghreifftiau cain o bensaernïaeth sy’n adlewyrchu dylanwadau canoloesol, Georgaidd, Edwardaidd a Fictoraidd. Mae’r dref yn nodedig hefyd am ei siopau annibynnol arbenigol, heb sôn am dafarndai a bwytai rhagorol. Er enghraifft, mae’r Bear Hotel, tafarn a groesawai goetsys ar un adeg, yn llawn cymeriad ac yn dal i gynnal traddodiad mawr o letygarwch. Mae Crughywel yn dref Croeso i Gerddwyr ac mae’n cynnal gŵyl gerdded uchel ei pharch bob mis Mawrth.
 
Y Ganolfan Adnoddau a Gwybodaeth
Mae’r Ganolfan Adnoddau a Gwybodaeth leol yn darparu gwybodaeth am atyniadau a gweithgareddau i ymwelwyr. Ceir hefyd oriel gelf a chrefft a chaffi rhyngrwyd yma.
 
Crug Hywel   
Yn edrych i lawr dros dref Crughywel, mae’n hawdd gweld sut cafodd y copa 451m yma ei enw yn Saesneg - Table Mountain. Gyda’i ogwydd ar ongl fymryn yn gam, mae ei gopa gwastad yn nodwedd eiconig ym Mannau Brycheiniog. Bydd gan etymolegwyr ddiddordeb mewn cael gwybod bod enw Crughywel yn Saesneg - Crickhowell - wedi tarddu o’r safle yma. Crug Hywel – sef Caer Hywel - wedi cael ei Seisnigo ydi hwn, a chyfeiriad at y fryngaer o’r Oes Haearn sy’n goron ar fynydd Crug Hywel. Er gwaetha’r lleoliad agored iawn yn nannedd y tywydd, mae gweddillion helaeth y cadarnle Celtaidd hynafol hwn yn goroesi o hyd ar ffurf ffosydd ac amddiffynfeydd carreg sy’n adfeilion. Mae’r golygfeydd yn gyfareddol. Wrth eich traed wrth edrych tua’r gorllewin mae dyffryn hyfryd afon Wysg yn codi i ganol Bannau Brycheiniog a chymoedd diwydiannol De Cymru, tra bo’r Mynyddoedd Duon mawr yn sbecian dros eich ysgwydd.